| Aksara Rekan{sari aditya 9f} | |||
Aksara
Rekan ini digunakan unutuk penulisan kata-kata yang berasal dari bahasa
arab. Data ini diambil dari naskah Jerman, beberapa huruf tidak dikenal
dalam pelajaran aksara jawa di sekolah-sekolah di Jawa. Juga terjadi
perbedaan fungsi aksara murda khå yang seharusnya
adalah untuk menggantikan aksara arab kho sekarang
digunakan untuk menuliskan aksara kha dan kho.
Sedangkan aksara murda kha tidak dikenal karena
digantikan dengan penggunaan aksara murda khå.
| |||
Jumat, 10 Februari 2012
Jumat, 20 Januari 2012
TEMBANG MACAPAT (ZUMR5OTUN)
TEMBANG MACAPAT JAWA
MijilPoma kaki padha dipun elingIng pitutur ingong
Sira uga satriya arane
Kudu anteng jatmika ing budi
Ruruh sarta wasis
Samubarang tanduk
SinomNulada laku utama
Tumraping wong tanah Jawi
Wong Agung ing Ngeksianda
Panembahan Senapati
Kepati amarsudi
Sudaning hawa lan nenpsu
Pinesu tapa brata
Tanapi ing siyang ratri
Amemangun karyenak tyas ing sasama
Kinanthi
Saranane wong yun luhung
Betah tapa kurang guling
Elinga solah jatmika
Yen wicara kudu manis
Murih sengseming sasama
Samaning manungsa sami
Dhandanggula
Lamun sira anggeguru kaki
Amiliha manungsa kang nyata
Ingkang becik martabate
Sarta kang wruh ing hukum
Kang ngibadah lan kang wirangi
Sokur oleh wong tapa
Ingkang wus amungkul
Tan mikir pawewehing lyan
Iku pantes sira guranana kaki
Sartane kawruh ana
Asmaradana
Aja turu sore kaki
Ana dewa nganglang jagal
Nyangking bokor kencanane
Isine donga tetulak
Sandang kalawan pangan
Yaiku bageyanipun
Wong melek sabar narima
Gambuh
Aja nganti kabanjur
Barang polah kang nora jujur
Yen kabanjur sayekti kojur tan becik
Becik ngupayaa iku
Pitutur ingkang sayektos
Maskumambang
Maratani mring anak putu ing wuri
Den padha prayitna
Ajana kang kuma wani
Mring biyung tanapi bapa
Durma
Ingkang eling iku ngeling ana marang
Sanak kadang kang lali
Den nedya raharja
Mangkono tindak ira
Yen tan nggugu iya uwis
Teka meneng amung aja sok ngrasani
PangkurSekar pangkur kang winarna
Lelabuhan kang kanggo wong ngaurip
Ala lan becik puniku
Prayoga kawruh ana
Adat waton punika dipun kadulu
Miwah ingkang tata krama
Den kaesthi siyang ratri
Megatruh
Para janma sajroning jaman pakewuh
Kasudra nira andadi
Dahurune saya ndarung
Keh tyas mirong murang margi
Kasetyan wus nora katon
Pocung
Ngelmu iku kalakone kanthi laku
Lekase lawankas
Tegese kas nyantosani
Setya budya pangekese dur angkara
YUDHISTIRA(sari aditya 9f)
Dalam pewayangan jawa lebih sering dikenal dengan Puntadewa, merupakan putra pertama
pandawa yang memiliki sifat paling Jujur.
dalam kisahnya Dia diceritakan tidak pernah berbohong selama hidupnya.
Dia juga disebut Satria dari Amarta. Yudisthira adalah pemegang hak
waris tahta Hastinapura yang sesungguhnya, karena ayahnya Pandu
menitipkan Hastinapura kepada Destarata adiknya yang juga merupakan ayah
para Korawa.
Namun karena ketamakan Korawa, Pandawa menjadi teraniaya dan sering ditipu.
BIMA
Dalam pewayangan jawa Werkudara atau Bimasena, merupakan putra kedua Pandawa yang paling perkasa dan pemberani, tempramental namun mencintai kebenaran, ia dikenal dengan
Gada Rujakpolo sebagai senjatanya yang paling terkenal. Werkudara adalah satria dari Jodiphati, wilayah dari Amarta.
Dia menganggap semua orang sama derajadnya, sehingga dalam cerita pewayangan jawa, dia tidak pernah bicara dalam Bahasa Krama Inggil (bahasa jawa yang nilai rasanya paling halus) juga tidak pernah duduk ketika berbicara dengan orang lain.
sifat khasnya yang lain, dia tidak suka berbasa-basi dalam berbicara, tanpa tading aling-aling dan tidak pernah menelan kembali ludahnya sendiri.
ARJUNA
dikenal juga dengan nama Janaka atau Permadi, diceritakan memiliki wajah yang rupawan, romantis, dan pecinta ulung
dengan
panah pasopati sebagai senjatanya. dalam berbagai kisah roman masa
kini, kisah arjuna banyak dijadikan inspirasi percintaan para sastrawan.
Janaka merupakan Satria dari Madukara.
Arjuna memiliki banyak istri, yang paling terkenal adalah Sembadradan Srikandi.
Sembadra memiliki sifat yang lembut, lemah gemulai, anggun dan santun. sedangkan Srikandi memiliki sifat lincah, enerjik, bahkan ikut bertempur di Baratayudha bahu-membahu bersama suaminya. maka dalam masyarakat masa kini wanita karir dengan segudang prestasi sering dikiaskan dengan Srikandi istri sang Arjuna.
Meskipun tampan dan rupawan, Arjuna merupakan kesatria tanpa tanding, selalu menang dalam setiap pertempuran. untuk itu dia juga pernah dijuluki Wijaya yang berarti tidak pernah kalah.
dan yang terakhir adalah si kembar Nakula dan Sadewa merupakan saudara tiri dari ketiga pandawa sebelumnya.
NAKULA
mempunyai watak setia, taat, belas kasih,
tahu membalas budi dan dapat menyimpan rahasia. dia memiliki kelebihan dalam ilmu pengobatan.
dikisahkan dia memiliki ingatan yang tidak terbatas, sehingga dapat mengingat semua hal yang pernah ia alami.
Dalam pewayangan jawa lebih sering dikenal dengan Puntadewa, merupakan putra pertama
Namun karena ketamakan Korawa, Pandawa menjadi teraniaya dan sering ditipu.
BIMA
Dalam pewayangan jawa Werkudara atau Bimasena, merupakan putra kedua Pandawa yang paling perkasa dan pemberani, tempramental namun mencintai kebenaran, ia dikenal dengan
Dia menganggap semua orang sama derajadnya, sehingga dalam cerita pewayangan jawa, dia tidak pernah bicara dalam Bahasa Krama Inggil (bahasa jawa yang nilai rasanya paling halus) juga tidak pernah duduk ketika berbicara dengan orang lain.
sifat khasnya yang lain, dia tidak suka berbasa-basi dalam berbicara, tanpa tading aling-aling dan tidak pernah menelan kembali ludahnya sendiri.
ARJUNA
dikenal juga dengan nama Janaka atau Permadi, diceritakan memiliki wajah yang rupawan, romantis, dan pecinta ulung
Arjuna memiliki banyak istri, yang paling terkenal adalah Sembadradan Srikandi.
Sembadra memiliki sifat yang lembut, lemah gemulai, anggun dan santun. sedangkan Srikandi memiliki sifat lincah, enerjik, bahkan ikut bertempur di Baratayudha bahu-membahu bersama suaminya. maka dalam masyarakat masa kini wanita karir dengan segudang prestasi sering dikiaskan dengan Srikandi istri sang Arjuna.
Meskipun tampan dan rupawan, Arjuna merupakan kesatria tanpa tanding, selalu menang dalam setiap pertempuran. untuk itu dia juga pernah dijuluki Wijaya yang berarti tidak pernah kalah.
dan yang terakhir adalah si kembar Nakula dan Sadewa merupakan saudara tiri dari ketiga pandawa sebelumnya.
NAKULA
mempunyai watak setia, taat, belas kasih,
dikisahkan dia memiliki ingatan yang tidak terbatas, sehingga dapat mengingat semua hal yang pernah ia alami.
Sejarah Pandawa Lima(sari aditya)
Kisah
pewayangan merupakan kisah legendaris bagi masyarakat hindu. Di india
maupun di Indonesia semasa nusantara dibawah jaman kerajaan hindu kisah
tersebut mengakar dalam cerita rakyat, juga berkembang menjadi budaya di
masyarakat nusantara. Seperti kitab Bharatayudha karangan Mpu Sedah dan
Mpu Panuluh. kisah2 tersebut kemudian berakulturasi dengan kebudayaan
jawa, dan diceritakan kembali dalam kisah pewayangan, meskipun mengalami
sedikit perbedaan. Cerita filosofi wayang yang merupakan budaya hindu
tersebut mulai menjadi filosofi jawa, yang digelar dalam acara2 penting
pada masyarakat jawa.
Pada masa kecilku, masih banyak sekali pertunjukan wayang digelar untuk merayakan upacara khitanan, perkawinan, ulang tahun instansi, atau pesta adat jawa. namun saat ini kebudayaan wayang sudahmulai tergradasi dengan budaya modern. Bioskop, Televisi, Playstation, dan berbagai teknologi baru, telah menggantikan hiburan massal seperti pertunjukan wayang.
Budaya wayang dekat dengan masa kecilku, membuat kisah filosofisnya masih melekat dalam benakku.
Pada tanggal 7 November 2003, wayang dianugerahi oleh UNESCO sebagai karya kebudayaan yang mengagumkan dalam bidang cerita narasi dan warisan yang indah dan sangat berharga(Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity).
Kisah Baratayudha, sebuah kisah pertempuran antara bala Pandawa dan Kurawa di Kurusetra, meninggalkan sepenggal legenda heroik yang sarrat makna.
Pandawa yang merupakan Putra Pandu, terdiri dari 5 orang kesatria yang melambangkan kebaikan dan 5 sifat kesempurnaan manusia (khususnya pria).
Pada masa kecilku, masih banyak sekali pertunjukan wayang digelar untuk merayakan upacara khitanan, perkawinan, ulang tahun instansi, atau pesta adat jawa. namun saat ini kebudayaan wayang sudahmulai tergradasi dengan budaya modern. Bioskop, Televisi, Playstation, dan berbagai teknologi baru, telah menggantikan hiburan massal seperti pertunjukan wayang.
Budaya wayang dekat dengan masa kecilku, membuat kisah filosofisnya masih melekat dalam benakku.
Pada tanggal 7 November 2003, wayang dianugerahi oleh UNESCO sebagai karya kebudayaan yang mengagumkan dalam bidang cerita narasi dan warisan yang indah dan sangat berharga(Masterpiece of Oral and Intangible Heritage of Humanity).
Kisah Baratayudha, sebuah kisah pertempuran antara bala Pandawa dan Kurawa di Kurusetra, meninggalkan sepenggal legenda heroik yang sarrat makna.
Pandawa yang merupakan Putra Pandu, terdiri dari 5 orang kesatria yang melambangkan kebaikan dan 5 sifat kesempurnaan manusia (khususnya pria).
Rabu, 18 Januari 2012
zumratun
TEMBUNG LINGGA
1. Panulise tembung lingga ora kena ngrangkep aksara , kayata :
fan s}[z[z b}[zos\ Xri
dahana srengenge brengos leri
Ora kena katulis :
fhan s}=[z[z b}[zos\ X/ri
Sing nyebal : tnV (tannya)
Manawa katulis tv, pakecapane wanda ing ngarep (wandane wiwitan) mesthi
banjur kliru jejeg , sing benere kudu diwaca miring.
2. Endi sing kudu katulis nganggo pepet-layar , lan endi kang katulis nganggo keret ?
a. Mung wanda wekasaning lingga kang katulis nganggo pepet – layar
wfe/ bene/ snTe/ XmPe/ sege/
wader bener santer lemper seger
b. Kang dudu wanda wekasaning lingga kang katulis ngango keret , ora kena
nganggo pepet layar
p}lu g}m k}teg\ t}b= p}kutut\
prelu grema kreteg trebang prekutut
c. Wandane tembung manca kang dicethakake , senajan dudu wanda wekasaning
lingga, katulis nganggo pepet-layar , kayata :
pe/bn\ asline : verband
pe/gf]i= asline : vergadering
gupe/[mn\ asline : Gouvernement
d. Purwane lingga kang katulis mung nganggo layarbae (ora nganggo pepet-layar ,
ora nganggo keret ), kayata : w/t k/n s/t w/n f/m
warta karna sarta warna darma
3. Manawa nunggal tembung, pasangan ca , ja ora kena katulis ana ing sangisore
aksara na, kudu mnganggo ana sangisore aksara nya , kayata :
lvCip\ [m[vC= bvJ|/ kvCi=
lancip menceng banjur kancing
kevC|/ XvC_ [sLo[vJ/o gvJil\
kencur lenceng slonjor ganjil
Titikane nunggal tembung utawa ora , bisane katon Manawa katulis ing aksara Latin.
a. Nunggal tembung, yen katulis nganggo aksara Latin nunggalsagandhengan,
kayata :
jvJi jivJit\ pvCi [lo[vJ=o
janji jinjit panci lonjong
Manawa aksara sesigegeing wanda kang ngarep kudu dipangku uga kudu aksara nya dudu
aksara na
av\[jlog\ anjlog
[aov\cL= onclang
[mv\cL[mv\[cL mencla-mencle
kiv\[cL=okiv\[cL=o kinclong-kinclong
b. Ora nunggal tembung, yen katulis nganggo aksara Latin ora nunggal
sagandhengan, kayata :
jznCipi/. Jangan cipir
pknJ=ki]k\, pakan jangkrik
pznNnC|cu/. Panganan cucur 4. Wanda kang mawa panjingan la , kang mawa sandhangan cakra utawa kang mawa
sandhangan keret, ora kena kaulur didadekake rong wanda, kayata :
bLefug\ ku]puk\ k}teg\
bledug krupuk kreteg
ci]wis\ [sLo[vJ/o s}gep\
criwis slonjor sregep
mung yen ana perlune, kayata tumrap ing tembang , dienggo ngganepi guru wilanganing
gatraning tembang, kena kaulur dadi :
bXdug\ krupuk\ kxteg\
baledug karupuk kareteg
criwis\ s[lo[vj/o sxgep\
cariwis salonjor saregep
5. Wandane tembung kang mawa sandhangan pengkal , ora kena kaulur didadekake rong
wanda , sanajan tumrap ing tembang:
sef- lg- kf-
sedya lagya kadya
bg- set-
bagya setya
Ora kena kaulur mangkene :
sefiy lgiy kfiy
sediya lagiya kadiya
bgiy setiy
bagiya setiya
6. Aksara Jawa ora kena nganti sungsun telu, mundhak ngebakebaki papan, mulane
pasangan kang dumunung ana ing sangisoe aksara, ora kena ditrapi panjingan la utawa
panjingan wa (wa gembung) Tuladhane :
am\bles\ jum\bL_ gem\bÓ|k\
ambles jumbleng gembluk mzn\kWci ank\kW[lon\
mangan kwaci anak kwalon
Tumrap pasangan kang katulis jejer karo aksara kang dipasangi, ora ana pekewuhe ditrapi
panjingan la utawa panjingan wa (wa gembung ). Tuladhane, kayata :
cumPÓ| tumPLk\ kemPÓ|=kemPLu=
cumplung tumplak kemplung kemplung
vemPÓ|k\ mnukSWri pe[nDokSWs
nyempluk manuk swari pendhok swasa
Cathetan :
Tembung kang mawa wanda panjingan wa (wa gembung ), wanda iku kena diulur
didadekake rong wanda, kajaba tembung kang mung sawanda. Tuladhane, kayata :
kWci kW[lon\ sW/g kena diulur dadi :
kuwci kuw[lon\ suw/g
Nanging fWi ora kena kaulur dadi : fuwi.
Apa tulisan ing ngisor iki bener ?
AmBÃh amBÃ/ amBÃu/ [go[mBÃok\
Ambyah ambyar ambyur gombyok
Bener. Tulisan ing dhuwur iku ora ana aksara kang sungsun telu, sabab pengkal iku dudu
aksara, nanging sandhangan, kalebu sandhangan wyanjana.
7. Tembung manca kang wandane wekasan menga lan legena aswara miring, wanda iku
kudu katulis mawa wignyan. Tuladhane :
Ap+i]kh E[roph A[mrikh
Afrika Eropa Amerika
Cathetan : Tembung “wathathitha” (tembung pangungun kata seru)) Manawa iku dianggep tembung
manca (saka basa apa ?) kudu katulis aksara Jawa : wqhqiqh.. Nanging yen iku tembung
Jawa (Tembung Jawa kang muncul anyar-anyaran), katulis tanpa wignyan, mangkene :
wqqiq.
8. Tembung lingga 3 wanda :
a. Yen kabeh wandane menga , wanda kapindho lan katelu legena , sanajan
pakecapane wanda kapisan mawa pepet, panulise tanpa pepet. Tuladhane :
sgr fnw wtr ktr
sagara danawa watara katara
b. Yen wandane kapisan lan kapindho menga legena, wandane kapisan sigeg aksara
irung lan pakecapane mawa pepet, panulise wanda kapisan uga mawa pepet
benFr kevCn temBg b_gl
bendara kencana tembaga benggala
Sing nyebal : pnDw.
Katulis pnDw sabab tembung iku ateges put][n%nÕ| . Yen Katulis
penDw banjur ateges put][n%enÕ| mangka ora ana paraga
wayang kang jenenge %enÕ|
c. Tembung lingga 3 wanda liya-liyane , panulise wandane kapisan mawa pepet
utawa ora miturut pakecapane . Tuladhane :
s=sr X[nTr lmPit cemPurit\
sangsara lentera lampita cempurit
d. Tembung manca 3 wanda kang wis rumasuk dadi tembung Jawa , panulise lan
pakecapane miturut kedaling swarane ilat Jawa . msK[p Asline : maatschapij
grsi Asline : garage
bgsi Asline : bagage
9. Tembung lingga 3 wanda sing kramane mung ganti swarane sawanda utawa rong wanda
, panulise wandane kapisan ing tembunge krama padha karo wandane kapisan ing
tembunge ngoko.
wtwis\ wtr temBgi temBg
watawis watara tembagi tembaga
mnwi mnw sgnTen\ sgr
manawi manawa saganten sagara
10. Panulise tembung yogyaswara , tembunge sing ngarep karo sing buri mung beda
wandane wekasan. Tuladhane :
bqrbqri rsekSrsekSi ApSrApSri
bathara-bathari raseksa-raseksi apsara-apsari
11. Wandane tembung kang kaprungu mawa aksara wa sanajan mung mandaswara ,
aksara wa iku kudu ditulis , kayata :
buwn kuws suwr ku[wni
buwana kuwasa suwara kuweni
kuwt\ luwk\ ruwef\ [gow=
kuwat luwak ruwed gowang
12. Wandane tembung kang kaprungu mawa aksara ya sanajan mung mandaswara ,
aksara ya iku kudu ditulis, kayata :
rupiyh siy= c]i[yos\ [by
rupiyah siyang criyos beya [r[yog\ [k[yok\ si[yos\
reyog keyok siyos
TEMBUNG DWI PURWA
Yen puwaning lionggane awujud aksara legena, dadine dwipurwa wandane kapiosan lan
kapndho uga awujud aksara legena, kayata :
lr -> llra jk -> jjk
by -> bby pti -> ppti
fn -> ffn bvu -> bbvu
Dwipurwa, ejaan aksara Latin karo aksara Jawa beda. Panulise Latin tembuing-tembung ing
dhuwur iku wandane kapisan nganggo “e”, mangkene :
Lelara Jejaka bebaya pepati dedana bebanyu
Sandhangan swara katut ing dwipurwa, kajaba taling tarung palsu, kayata :
liru liliru telu tetelu
liru leliru telu tetelu
[tl [t[tl [kon= [ko[kon
Tela tetela konang kekonang
suguh susuguh silih sisilih
suguh sesuguh silih sesilih Sing nyebal : p]ikS pp]ikS
Taling tarung palsu ora katut ing dwipurwa, kayata :
[tomB t[tomB [m=os m[m=os
Tamba tetamba mangsa memangsa
[gonf g[gonf [t=og t[t=og
Ganda geganda tangga tetangga
Sandhangan wyanjana ora katut ing dwipurwa, kayata :
tu]k tutu]k k]ms\ kk]ms\
truka tetruka kramas kekramas
[k]o[d=o [ko[k]o[d=ozn\
Krodhong kekrodhongan
Sandhangan panyigeging wanda ora katut dwipurwa
w/t ww/t lu=guh lulu=guhan\
warta wewarta lungguh lelungguhan
li=gih lili=gihan\ w/ni ww/ni
linggih lelinggihan warni wewarni
aksara sesigeg ora katut ing dwipurwa, kayata :
linTu lilinTtu lvCu/ llvCu/
lintu lelintu lancur lelancur
XmBut\ XXmBut\ gu]mBul\ gugu]mBulLn\
Lembut lelembut grumbul gegrumbulan
lumBn\ lulumBn\ pipinD pipinDn\
lumban lelumban pindha pepindhan TEMBUNG DWILINGGA
1. Sadurunge ngandharake tembung dwilingga, luwih dhisik panitra nedya mratelakake
“sastralaku” , Jawa kuna “ çastralampah”
Apa ta sastra laku utawa çastra lampah iku ?
Sastra laku (çastralampah ) iku carane maca utawa carane ngucapake tembung apurwa
aksara ha kang dumunung ing saburine tembung kang wandane wekasan sigeg, sarana
ha iku diucapake kaya aksara sesigeging wanda iku ; kajaba yen sesigege iku aksara ka .
Tuladhane , kayata :
Panulise :
mznHpem\ wisHfus\ axpHufn\
Pamacane kudu miturut sastra laku :
nznNpem\ wisSfus\ axpPufn\
Ing basa Jawa kuna ora mung pamacane bae sing kudu miturut çastralampah , uga
panulise. Tuladhane , pethikan saka layang Bharatayuddha karangane Empu Sedah :
aXpikzumh (kaca 8) , yen katulis Latin : Halep ikang umah = endahing omahe,
endahing kedhatone.
kfi[nt]ni[zogrpuh (kaca 9 ) Yen katulis Latin : Kadi netra ning ogha rapuh =
kaya mripate wong kang nandhang susah dening lara asmara.
2. Saiki ngrembug bab sing pokok, yaiku tembung dwilingga .
a. Tembung dwilingga ora kena katulis nganggo angka 2, kayata :
XmuXmu xpet>pet\ XzukLezuk\
Ora kena : Xmu
2
, xpet\
2
, Xzuk\
2
b. Tembung dwilingga kang linggane apurwa ha lan wandane wekasan sigeg
saliyane k pamcane mituirut sastralaku nanging panulise ora. Panulise :
alunHlun\agulHgul\ai=gilHi=gil\[a=g[lH=gl\
aicipHicip\aili/aili/,a=g=a=g=.
Pamacane :
alunNlun\agulLgul\ai=gilLi=gil\[a=g[lL=gl\aicipPi
cip\ aili/rili/,a=g=z=g=
Ora kena diwaca :
apikKpik\[an[kKnk\[asu[kKsuk\,
Lemu-lemu, repet-repet, lenguk-lengu.
Alun-alun, agul-agul, inggil-inggil, engal-enggal, icip-icip, ilir-ilir,anggang-anggang.
Apik-apik, enak-enak, esuk-esuk.
BAB 23 TEMBUNG JAMBORAN
1. Tembung jamboran (camboran )tugel utawa jamboran wancahan panulise padha karo
pakecapane, kayata :
[kWXm\ fub= k[kK=o [kozel\
Kwelem dubang kakkong kongel
2. Tembung jamboran wuutuh , yen tembunge ngarep wandane wekasan sigeg saliyane
ka tembunge sing buri apurwa aksara ha pamacane miturut sastra laku , nanging
panulise ora.
Panulise :
kemB=asem\ aur=ayu aymHls\
anDpH[s/o
Pamacane : kemB=zsem\ aur=zyu aymMls\
anDpH[s/o
kembang-asem urang-ayu ayam-alas
andhap-asor
3. Tembung jamboran wutuh liyane, panulise padha karo pamacane , kayata :
ngsri, kuputru= guruwil=zn\ sputLemh
naga-sari kupu tarung guru-wilangan saput-lemah
gugu/gunu=
gugur-gunung
1. Panulise tembung lingga ora kena ngrangkep aksara , kayata :
fan s}[z[z b}[zos\ Xri
dahana srengenge brengos leri
Ora kena katulis :
fhan s}=[z[z b}[zos\ X/ri
Sing nyebal : tnV (tannya)
Manawa katulis tv, pakecapane wanda ing ngarep (wandane wiwitan) mesthi
banjur kliru jejeg , sing benere kudu diwaca miring.
2. Endi sing kudu katulis nganggo pepet-layar , lan endi kang katulis nganggo keret ?
a. Mung wanda wekasaning lingga kang katulis nganggo pepet – layar
wfe/ bene/ snTe/ XmPe/ sege/
wader bener santer lemper seger
b. Kang dudu wanda wekasaning lingga kang katulis ngango keret , ora kena
nganggo pepet layar
p}lu g}m k}teg\ t}b= p}kutut\
prelu grema kreteg trebang prekutut
c. Wandane tembung manca kang dicethakake , senajan dudu wanda wekasaning
lingga, katulis nganggo pepet-layar , kayata :
pe/bn\ asline : verband
pe/gf]i= asline : vergadering
gupe/[mn\ asline : Gouvernement
d. Purwane lingga kang katulis mung nganggo layarbae (ora nganggo pepet-layar ,
ora nganggo keret ), kayata : w/t k/n s/t w/n f/m
warta karna sarta warna darma
3. Manawa nunggal tembung, pasangan ca , ja ora kena katulis ana ing sangisore
aksara na, kudu mnganggo ana sangisore aksara nya , kayata :
lvCip\ [m[vC= bvJ|/ kvCi=
lancip menceng banjur kancing
kevC|/ XvC_ [sLo[vJ/o gvJil\
kencur lenceng slonjor ganjil
Titikane nunggal tembung utawa ora , bisane katon Manawa katulis ing aksara Latin.
a. Nunggal tembung, yen katulis nganggo aksara Latin nunggalsagandhengan,
kayata :
jvJi jivJit\ pvCi [lo[vJ=o
janji jinjit panci lonjong
Manawa aksara sesigegeing wanda kang ngarep kudu dipangku uga kudu aksara nya dudu
aksara na
av\[jlog\ anjlog
[aov\cL= onclang
[mv\cL[mv\[cL mencla-mencle
kiv\[cL=okiv\[cL=o kinclong-kinclong
b. Ora nunggal tembung, yen katulis nganggo aksara Latin ora nunggal
sagandhengan, kayata :
jznCipi/. Jangan cipir
pknJ=ki]k\, pakan jangkrik
pznNnC|cu/. Panganan cucur 4. Wanda kang mawa panjingan la , kang mawa sandhangan cakra utawa kang mawa
sandhangan keret, ora kena kaulur didadekake rong wanda, kayata :
bLefug\ ku]puk\ k}teg\
bledug krupuk kreteg
ci]wis\ [sLo[vJ/o s}gep\
criwis slonjor sregep
mung yen ana perlune, kayata tumrap ing tembang , dienggo ngganepi guru wilanganing
gatraning tembang, kena kaulur dadi :
bXdug\ krupuk\ kxteg\
baledug karupuk kareteg
criwis\ s[lo[vj/o sxgep\
cariwis salonjor saregep
5. Wandane tembung kang mawa sandhangan pengkal , ora kena kaulur didadekake rong
wanda , sanajan tumrap ing tembang:
sef- lg- kf-
sedya lagya kadya
bg- set-
bagya setya
Ora kena kaulur mangkene :
sefiy lgiy kfiy
sediya lagiya kadiya
bgiy setiy
bagiya setiya
6. Aksara Jawa ora kena nganti sungsun telu, mundhak ngebakebaki papan, mulane
pasangan kang dumunung ana ing sangisoe aksara, ora kena ditrapi panjingan la utawa
panjingan wa (wa gembung) Tuladhane :
am\bles\ jum\bL_ gem\bÓ|k\
ambles jumbleng gembluk mzn\kWci ank\kW[lon\
mangan kwaci anak kwalon
Tumrap pasangan kang katulis jejer karo aksara kang dipasangi, ora ana pekewuhe ditrapi
panjingan la utawa panjingan wa (wa gembung ). Tuladhane, kayata :
cumPÓ| tumPLk\ kemPÓ|=kemPLu=
cumplung tumplak kemplung kemplung
vemPÓ|k\ mnukSWri pe[nDokSWs
nyempluk manuk swari pendhok swasa
Cathetan :
Tembung kang mawa wanda panjingan wa (wa gembung ), wanda iku kena diulur
didadekake rong wanda, kajaba tembung kang mung sawanda. Tuladhane, kayata :
kWci kW[lon\ sW/g kena diulur dadi :
kuwci kuw[lon\ suw/g
Nanging fWi ora kena kaulur dadi : fuwi.
Apa tulisan ing ngisor iki bener ?
AmBÃh amBÃ/ amBÃu/ [go[mBÃok\
Ambyah ambyar ambyur gombyok
Bener. Tulisan ing dhuwur iku ora ana aksara kang sungsun telu, sabab pengkal iku dudu
aksara, nanging sandhangan, kalebu sandhangan wyanjana.
7. Tembung manca kang wandane wekasan menga lan legena aswara miring, wanda iku
kudu katulis mawa wignyan. Tuladhane :
Ap+i]kh E[roph A[mrikh
Afrika Eropa Amerika
Cathetan : Tembung “wathathitha” (tembung pangungun kata seru)) Manawa iku dianggep tembung
manca (saka basa apa ?) kudu katulis aksara Jawa : wqhqiqh.. Nanging yen iku tembung
Jawa (Tembung Jawa kang muncul anyar-anyaran), katulis tanpa wignyan, mangkene :
wqqiq.
8. Tembung lingga 3 wanda :
a. Yen kabeh wandane menga , wanda kapindho lan katelu legena , sanajan
pakecapane wanda kapisan mawa pepet, panulise tanpa pepet. Tuladhane :
sgr fnw wtr ktr
sagara danawa watara katara
b. Yen wandane kapisan lan kapindho menga legena, wandane kapisan sigeg aksara
irung lan pakecapane mawa pepet, panulise wanda kapisan uga mawa pepet
benFr kevCn temBg b_gl
bendara kencana tembaga benggala
Sing nyebal : pnDw.
Katulis pnDw sabab tembung iku ateges put][n%nÕ| . Yen Katulis
penDw banjur ateges put][n%enÕ| mangka ora ana paraga
wayang kang jenenge %enÕ|
c. Tembung lingga 3 wanda liya-liyane , panulise wandane kapisan mawa pepet
utawa ora miturut pakecapane . Tuladhane :
s=sr X[nTr lmPit cemPurit\
sangsara lentera lampita cempurit
d. Tembung manca 3 wanda kang wis rumasuk dadi tembung Jawa , panulise lan
pakecapane miturut kedaling swarane ilat Jawa . msK[p Asline : maatschapij
grsi Asline : garage
bgsi Asline : bagage
9. Tembung lingga 3 wanda sing kramane mung ganti swarane sawanda utawa rong wanda
, panulise wandane kapisan ing tembunge krama padha karo wandane kapisan ing
tembunge ngoko.
wtwis\ wtr temBgi temBg
watawis watara tembagi tembaga
mnwi mnw sgnTen\ sgr
manawi manawa saganten sagara
10. Panulise tembung yogyaswara , tembunge sing ngarep karo sing buri mung beda
wandane wekasan. Tuladhane :
bqrbqri rsekSrsekSi ApSrApSri
bathara-bathari raseksa-raseksi apsara-apsari
11. Wandane tembung kang kaprungu mawa aksara wa sanajan mung mandaswara ,
aksara wa iku kudu ditulis , kayata :
buwn kuws suwr ku[wni
buwana kuwasa suwara kuweni
kuwt\ luwk\ ruwef\ [gow=
kuwat luwak ruwed gowang
12. Wandane tembung kang kaprungu mawa aksara ya sanajan mung mandaswara ,
aksara ya iku kudu ditulis, kayata :
rupiyh siy= c]i[yos\ [by
rupiyah siyang criyos beya [r[yog\ [k[yok\ si[yos\
reyog keyok siyos
TEMBUNG DWI PURWA
Yen puwaning lionggane awujud aksara legena, dadine dwipurwa wandane kapiosan lan
kapndho uga awujud aksara legena, kayata :
lr -> llra jk -> jjk
by -> bby pti -> ppti
fn -> ffn bvu -> bbvu
Dwipurwa, ejaan aksara Latin karo aksara Jawa beda. Panulise Latin tembuing-tembung ing
dhuwur iku wandane kapisan nganggo “e”, mangkene :
Lelara Jejaka bebaya pepati dedana bebanyu
Sandhangan swara katut ing dwipurwa, kajaba taling tarung palsu, kayata :
liru liliru telu tetelu
liru leliru telu tetelu
[tl [t[tl [kon= [ko[kon
Tela tetela konang kekonang
suguh susuguh silih sisilih
suguh sesuguh silih sesilih Sing nyebal : p]ikS pp]ikS
Taling tarung palsu ora katut ing dwipurwa, kayata :
[tomB t[tomB [m=os m[m=os
Tamba tetamba mangsa memangsa
[gonf g[gonf [t=og t[t=og
Ganda geganda tangga tetangga
Sandhangan wyanjana ora katut ing dwipurwa, kayata :
tu]k tutu]k k]ms\ kk]ms\
truka tetruka kramas kekramas
[k]o[d=o [ko[k]o[d=ozn\
Krodhong kekrodhongan
Sandhangan panyigeging wanda ora katut dwipurwa
w/t ww/t lu=guh lulu=guhan\
warta wewarta lungguh lelungguhan
li=gih lili=gihan\ w/ni ww/ni
linggih lelinggihan warni wewarni
aksara sesigeg ora katut ing dwipurwa, kayata :
linTu lilinTtu lvCu/ llvCu/
lintu lelintu lancur lelancur
XmBut\ XXmBut\ gu]mBul\ gugu]mBulLn\
Lembut lelembut grumbul gegrumbulan
lumBn\ lulumBn\ pipinD pipinDn\
lumban lelumban pindha pepindhan TEMBUNG DWILINGGA
1. Sadurunge ngandharake tembung dwilingga, luwih dhisik panitra nedya mratelakake
“sastralaku” , Jawa kuna “ çastralampah”
Apa ta sastra laku utawa çastra lampah iku ?
Sastra laku (çastralampah ) iku carane maca utawa carane ngucapake tembung apurwa
aksara ha kang dumunung ing saburine tembung kang wandane wekasan sigeg, sarana
ha iku diucapake kaya aksara sesigeging wanda iku ; kajaba yen sesigege iku aksara ka .
Tuladhane , kayata :
Panulise :
mznHpem\ wisHfus\ axpHufn\
Pamacane kudu miturut sastra laku :
nznNpem\ wisSfus\ axpPufn\
Ing basa Jawa kuna ora mung pamacane bae sing kudu miturut çastralampah , uga
panulise. Tuladhane , pethikan saka layang Bharatayuddha karangane Empu Sedah :
aXpikzumh (kaca 8) , yen katulis Latin : Halep ikang umah = endahing omahe,
endahing kedhatone.
kfi[nt]ni[zogrpuh (kaca 9 ) Yen katulis Latin : Kadi netra ning ogha rapuh =
kaya mripate wong kang nandhang susah dening lara asmara.
2. Saiki ngrembug bab sing pokok, yaiku tembung dwilingga .
a. Tembung dwilingga ora kena katulis nganggo angka 2, kayata :
XmuXmu xpet>pet\ XzukLezuk\
Ora kena : Xmu
2
, xpet\
2
, Xzuk\
2
b. Tembung dwilingga kang linggane apurwa ha lan wandane wekasan sigeg
saliyane k pamcane mituirut sastralaku nanging panulise ora. Panulise :
alunHlun\agulHgul\ai=gilHi=gil\[a=g[lH=gl\
aicipHicip\aili/aili/,a=g=a=g=.
Pamacane :
alunNlun\agulLgul\ai=gilLi=gil\[a=g[lL=gl\aicipPi
cip\ aili/rili/,a=g=z=g=
Ora kena diwaca :
apikKpik\[an[kKnk\[asu[kKsuk\,
Lemu-lemu, repet-repet, lenguk-lengu.
Alun-alun, agul-agul, inggil-inggil, engal-enggal, icip-icip, ilir-ilir,anggang-anggang.
Apik-apik, enak-enak, esuk-esuk.
BAB 23 TEMBUNG JAMBORAN
1. Tembung jamboran (camboran )tugel utawa jamboran wancahan panulise padha karo
pakecapane, kayata :
[kWXm\ fub= k[kK=o [kozel\
Kwelem dubang kakkong kongel
2. Tembung jamboran wuutuh , yen tembunge ngarep wandane wekasan sigeg saliyane
ka tembunge sing buri apurwa aksara ha pamacane miturut sastra laku , nanging
panulise ora.
Panulise :
kemB=asem\ aur=ayu aymHls\
anDpH[s/o
Pamacane : kemB=zsem\ aur=zyu aymMls\
anDpH[s/o
kembang-asem urang-ayu ayam-alas
andhap-asor
3. Tembung jamboran wutuh liyane, panulise padha karo pamacane , kayata :
ngsri, kuputru= guruwil=zn\ sputLemh
naga-sari kupu tarung guru-wilangan saput-lemah
gugu/gunu=
gugur-gunung
Minggu, 15 Januari 2012
CERITA RAMAYANA (NOOR KHOIRUNNISA 9F)
Prabu Dasarata dari Ayodhya
Wiracarita Ramayana menceritakan kisah Sang Rama yang memerintah di Kerajaan Kosala, di sebelah utara Sungai Gangga, ibukotanya Ayodhya. Sebelumnya diawali dengan kisah Prabu Dasarata yang memiliki tiga permaisuri, yaitu: Kosalya, Kekayi, dan Sumitra. Dari Dewi Kosalya, lahirlah Sang Rama. Dari Dewi Kekayi, lahirlah Sang Bharata. Dari Dewi Sumitra, lahirlah putera kembar, bernama Lakshmana dan Satrugna. Keempat pangeran tersebut sangat gagah dan mahir bersenjata.Pada suatu hari, Rsi Wiswamitra meminta bantuan Sang Rama untuk melindungi pertapaan di tengah hutan dari gangguan para rakshasa. Setelah berunding dengan Prabu Dasarata, Rsi Wiswamitra dan Sang Rama berangkat ke tengah hutan diiringi Sang Lakshmana. Selama perjalanannya, Sang Rama dan Lakshmana diberi ilmu kerohanian dari Rsi Wiswamitra. Mereka juga tak henti-hentinya membunuh para rakshasa yang mengganggu upacara para Rsi. Ketika mereka melewati Mithila, Sang Rama mengikuti sayembara yang diadakan Prabu Janaka. Ia berhasil memenangkan sayembara dan berhak meminang Dewi Sita, puteri Prabu Janaka. Dengan membawa Dewi Sita, Rama dan Lakshmana kembali pulang ke Ayodhya.
Prabu Dasarata yang sudah tua, ingin menyerahkan tahta kepada Rama. Atas permohonan Dewi Kekayi, Sang Prabu dengan berat hati menyerahkan tahta kepada Bharata sedangkan Rama harus meninggalkan kerajaan selama 14 tahun. Bharata menginginkan Rama sebagai penerus tahta, namun Rama menolak dan menginginkan hidup di hutan bersama istrinya dan Lakshmana. Akhirnya Bharata memerintah Kerajaan Kosala atas nama Sang Rama.
[sunting] Rama hidup di hutan
Dalam masa pengasingannya di hutan, Rama dan Lakshmana bertemu dengan berbagai raksasa, termasuk Surpanaka. Karena Surpanaka bernafsu dengan Rama dan Lakshmana, hidungnya terluka oleh pedang Lakshmana. Surpanaka mengadu kepada Rawana bahwa ia dianiyaya. Rawana menjadi marah dan berniat membalas dendam. Ia menuju ke tempat Rama dan Lakshmana kemudian dengan tipu muslihat, ia menculik Sinta, istri Sang Rama. Dalam usaha penculikannya, Jatayu berusaha menolong namun tidak berhasil sehingga ia gugur.Rama yang mengetahui istrinya diculik mencari Rawana ke Kerajaan Alengka atas petunjuk Jatayu. Dalam perjalanan, ia bertemu dengan Sugriwa, Sang Raja Kiskindha. Atas bantuan Sang Rama, Sugriwa berhasil merebut kerajaan dari kekuasaan kakaknya, Subali. Untuk membalas jasa, Sugriwa bersekutu dengan Sang Rama untuk menggempur Alengka. Dengan dibantu Hanuman dan ribuan wanara, mereka menyeberangi lautan dan menggempur Alengka.
Rama menggempur Rawana
Rawana yang tahu kerajaannya diserbu, mengutus para sekutunya termasuk puteranya – Indrajit – untuk menggempur Rama. Nasihat Wibisana (adiknya) diabaikan dan ia malah diusir. Akhirnya Wibisana memihak Rama. Indrajit melepas senjata nagapasa dan memperoleh kemenangan, namun tidak lama. Ia gugur di tangan Lakshmana. Setelah sekutu dan para patihnya gugur satu persatu, Rawana tampil ke muka dan pertarungan berlangsung sengit. Dengan senjata panah Brahmāstra yang sakti, Rawana gugur sebagai ksatria.Setelah Rawana gugur, tahta Kerajaan Alengka diserahkan kepada Wibisana. Sita kembali ke pangkuan Rama setelah kesuciannya diuji. Rama, Sita, dan Lakshmana pulang ke Ayodhya dengan selamat. Hanuman menyerahkan dirinya bulat-bulat untuk mengabdi kepada Rama. Ketika sampai di Ayodhya, Bharata menyambut mereka dengan takzim dan menyerahkan tahta kepada Rama.
Langganan:
Postingan (Atom)